اخبار فناوری, صنعت هوشمند, فناوری

صنعت پیشرو با نگاه چهارم، چگونگی شکل گیری انقلاب صنعتی چهارم در صنایع

انقلاب صنعتی چهارم, مدل بلوغ, سطح آمادگی, كسب‌ و كار دیجیتالی

صنعت پیشرو با نگاه چهارم، چگونگی شکل گیری انقلاب صنعتی چهارم در صنایع

شرکت هایی که تمایل دارند کسب و کار و عملیات خود را با توجه به قوانین انقلاب صنعتی چهارم تغییر دهند، با چالش هایی از قبیل فرآیندهای پیچیده و بودجه‌ های بالا به دلیل فناوری های وابسته به این انقلاب که بر فرآیندهای ورودی و خروجی شرکت بسیار تأثیرگذار می باشند، مواجه هستند. همچنین با توجه به لزوم حرکت شرکت ها به سمت این انقلاب و از آن جایی که تغییر و تحولات انقلاب صنعتی چهارم تغییری را در شیوه کسب و کار و ارائه ارزش ایجاد می کند، ضرورت حمایت مدیران ارشد برای سرمایه گذاری و مدیریت پروژه ها در این زمینه بیش از پیش احساس می شود.

بنابراین، نیاز به چشم انداز و اهداف وسیع و همه جانبه برای راهبرد شرکت، سازمان، عملیات و محصولات مشهود است. مدل بلوغ برای شرکت هایی مناسب و ضروری است که نیاز به رشد دارند و در حال برنامه ریزی برای تغییر کسب و کار و عملیاتشان برای حرکت به سمت صنعت 4.0 هستند.

مدل بلوغ روشی مهم برای صنعت 4.0 و برای شرکت هایی است که به دنبال ارزیابی فرآیندها، محصولات و سازمان های خود هستند و می خواهند به درکی درست از سطح بلوغ خود در انقلاب صنعتی چهارم دست یابند. در مقاله رو به اهمیت ارزیابی و تعیین سطح آمادگی شرکت ها پرداخته شده و همچنین مدل های بلوغ مطرح در دنیا برای ارزیابی سطح آمادگی شرکت ها مورد بررسی قرار گرفته است.

مقدمه
پیاده‌ سازی راهبرد‌های صنعت 4.0 مستلزم تغییرات زیادی در شركت‌ هاست. طبق تحقیقات به عمل آمده، مدیران ارشد بسیاری از صنایع در مورد برونداد های پروژه‌های صنعت 4.0 و هزینه‌ های سرمایه‌ گذاری چندان مطمئن نیستند و برخی از آنها دانش كافی در زمینه مفهوم صنعت 4.0 ندارند. از این رو، مدل‌ های بلوغ، دانش گسترده‌ ای در مورد وضعیت فعلی شركت‌ ها و راهی جهت پیاده‌ سازی راهبرد‌های صنعت 4.0 ‌فراهم می‌آورند. استفاده از مدل بلوغ صنعت 4.0 یک تكنیک مهم برای شركت‌ هایی است كه قصد دارند فرآیندها، محصولات و سازمان‌ دهی خود را از حیث میزان تطابق با الزامات صنعت 4.0 بررسی كنند.

1. بلوغ و مدل بلوغ

نیكو و همكاران (2016)، بلوغ را قرارگیری در وضعیت كامل تعریف كردند. ملتر (2009) اظهار داشت که بلوغ به مثابه توسعه توانمندی خاص و رسیدن به موفقیت مورد نظر است. پروسنكا و بوربینیا (2016) بیان داشتند كه بلوغ می‌ تواند به‌ عنوان یک شاخص ارزیابی، مورد استفاده قرار بگیرد و بلوغ را به مثابه كامل بودن، بی‌ نقص بودن، و آماده بودن تعریف كردند.

به نظر تارهان و همكاران (2016)، مدل بلوغ یک تكنیک ارزشمند برای بررسی فرآیندها و سازمان‌ دهی از منظرهای مختلف است. امروزه، مدل‌ های بلوغ به ابزارهایی ارزشمند برای ارزیابی سازمان‌ ها تبدیل شده‌ اند. مدل‌ های بلوغ سازمان‌ ها را قادر می‌ سازند تا خود را براساس نتایج ارزیابی، بررسی و اصلاح كنند و مسیر مناسب را برای رسیدن به سطح مطلوب دنبال كنند و همچنین ضعف‌ ها، قوت‌ ها و فرصت‌ های موجود را در راه رسیدن به بلوغ شناسایی كنند. به عقیده شوماخر (2016)، مدل‌ بلوغ ابزاری برای مقایسه وضع موجود سازمان‌ دهی و فرآیند های سازمان با وضع مطلوب است.

او تفاوت بین مدل‌ های بلوغ و آمادگی را چنین شرح می‌ دهد: مدل‌ های آمادگی تعیین می‌ كنند كه آیا سازمان آمادگی شروع فرآیند را دارد یا خیر، ‌اما مدل بلوغ به صورت واضح بیان می‌ كند كه سازمان در چه سطحی از بلوغ در فرآیند قرار دارد. دافی (2001) نتیجه می‌ گیرد كه مدل‌ های بلوغ به سازمان‌ ها كمک می‌ كنند تا تصمیم بگیرند كه چه زمانی و چرا باید دست به عمل بزنند. همچنین به سازمان‌ ها نشان می‌ دهد كه برای رسیدن به درجات بالای بلوغ، ‌چه اقداماتی را باید انجام دهند.

در مطالعه‌ ای كه در سال 2015 توسط شركت IBM انجام شد، این نتیجه حاصل شد كه تحول صنعت 4.0، دشواری‌ های بسیاری دارد كه علت آن عدم كفایت فناوری‌ های IT موجود، ضعف دانش و همچنین هزینه‌ های بالای سرمایه‌ گذاری است. تحول دیجیتالی كسب‌ و كارها و عملیات‌ های شركت‌ ها، نیاز به سرمایه‌ گذاری بر روی فناوری‌ های ارتباطات، اطلاعات و ماشین‌ آلات جدید دارد.

2. چرا مدل بلوغ صنعت 4.0

براساس مصاحبه‌ های گسترده در سطح صنعت، پیاده‌ سازی صنعت 4.0 در عمل با مشكلات زیر همراه خواهد بود:

– نبود راهنمای راهبردی برای پیاده‌ سازی صنعت 4.0 و همچنین مسأله ضعف دانش درباره مفهوم بسیار پیچیده صنعت 4.0؛

– عدم‌ قطعیت درباره بروندادهای پروژه‌ های صنعت 4.0 از لحاظ سود و هزینه؛

– ناتوانی در ارزیابی قابلیت‌ های صنعت 4.0 شركت؛

مدل‌ های بلوغ دقیقاً برای حل مشكل سوم كاربرد دارند، زیرا اگر شركتی می‌ خواهد تحول صنعت 4.0 را در خود ایجاد كند، لازم است كه ابتدا میزان بلوغ خود را در صنعت 4.0 ارزیابی كند.

3. مدل‌ های موجود بلوغ و آمادگی صنعت 4.0

1. مدل IMPULS: آمادگی صنعت 4.0 (2015)؛

2. مدل خود ارزیابی عملیات‌ های دیجیتالی صنعت 4.0 (2016)؛

3. مدل بلوغ بنگاه متصل (2016)؛

4. مدل بلوغ صنعت 4.0 (2016)؛

1-3. مدل IMPULS: آمادگی صنعت 4.0 (2015)

این مدل توسط لیشت‌ بلا و همكاران ارائه شده است. مدل از شش سطح آمادگی صنعت 4.0 به شرح زیر تشكیل شده است:

– سطح 0: بیگانه ؛

– سطح 1: مبتدی ؛

– سطح 2: متوسط ؛

– سطح 3: تجربه‌ گر ؛

– سطح 4: متخصص ؛

– سطح 5: حرفه‌ ای .

این مدل شامل شش بعد صنعت 4.0 نیز هست كه عبارتند از: «راهبرد و سازمان »، «كارخانه هوشمند »، «عملیات‌ هوشمند »، « محصولات هوشمند »، « خدمات مبتنی بر داده »، و « كاركنان ». ابعاد و زمینه‌ های مربوط به هر یک در جدول 1 آورده شده است.

در مدل آمادگی پیشنهاد شده، سطح آمادگی صنعت 4.0 در شركت‌ ها از 0 تا 5 رتبه‌ بندی می‌ شود. پرسش‌ نامه این مدل آمادگی، ویژگی‌ های ساختاری شركت‌ ها، دانش آنها درباره صنعت 4.0، انگیزه آنها و موانع پیش روی آنها برای سیر به سمت صنعت 4.0 را مورد سنجش قرار می‌ دهد. پرسش‌ نامه شامل 24 پرسش در زمینه شش بعد مذكور و چند پرسش در زمینه صنعت، اندازه بازار كار محلی و سود سالانه می باشد. در این پرسش‌ نامه برای سطح تعیین آمادگی، از مقیاس طیف پنج‌ نقطه‌ ای لیكرت استفاده می‌شود.

جهت خلاصه‌ سازی بهتر، كارنامه شركت‌ ها بررسی‌شده تحت سه عنوان گروه‌ بندی می‌شود: اگر شركتی سطوح 0 و 1 را به دست بیاورد، عنوان تازه‌ وارد ؛ سطح 2 عنوان یادگیرنده ؛ و سطح 3 و بالاتر، عنوان پیشرو را می‌ گیرد. تازه‌ واردان شركت‌ هایی هستند كه تا زمان ارزیابی، هیچ پروژه ای را در حوزه صنعت 4.0 آغاز نكرده‌اند یا در مراحل مطالعاتی آن قرار دارند. یادگیرندگان شركت‌ هایی هستند که پروژه‌ های ابتدایی درباره صنعت 4.0 را آغاز كرده‌اند، و پیشروان، شركت‌ هایی هستند كه نسبت به سایر شركت‌ ها در زمینه پیاده‌ سازی صنعت 4.0 پیشروتر هستند.

سطح آمادگی شركت‌ ها براساس پایین‌ ترین سطح در سطح زمینه تعیین می‌ شود. ابعاد صنعت 4.0 در مجموع 100 امتیاز دارد كه 25 امتیاز مربوط به بعد راهبرد و سازمان؛ 14 امتیاز مربوط به بعد كارخانه‌ های هوشمند؛ 19 امتیاز مربوط به بعد «محصولات هوشمند»؛ 14 امتیاز مربوط به بعد «خدمات مبتنی بر داده»؛ 10 امتیاز مربوط به بعد «عملیات‌ هوشمند»؛ و 18 امتیاز مربوط به بعد «كاركنان» می‌ شود.

نتیجه سنجش، ارائه یک كارنامه به شركت‌ هاست تا ابعاد ضعیف خود را بشناسند. در پایان،‌ یک برنامه عملی برای شركت‌ ها پیشنهاد می‌ شود تا بتوانند به سطح 5 آمادگی دست یابند.

ابعاد زمينه‌هاي مرتبط
راهبرد و سازمان راهبرد / سرمايه‌ گذاری ها / مديريت نوآوری
كارخانه هوشمند مدل‌ سازی ديجيتالی / زير ساخت تجهيزات / استفاده از داده‌ ها / سيستم‌های IT
عمليات‌ های هوشمند استفاده از ابر / امنيت IT / به‌ اشتراک گذاری مستقل اطلاعات فرآیندها
محصولات هوشمند ابزارها و روش‌ های تحليل داده / كاركردهای تقويت شده با ICT
خدمات مبتنی بر داده سهم از داده‌ های استفاده‌ شده / سهم از درآمد / خدمات مبتنی بر داده
كاركنان كسب مهارت / مجموعه مهارت كاركنان

جدول 1. ابعاد و زمینه‌ های مرتبط مدل IMPULS

2-3. مدل خود ارزیابی عملیات‌ های دیجیتال صنعت 4.0 (2016) [3 و 8]

شركت PwC گزارشی با عنوان «صنعت 4.0: ساختن یک بنگاه دیجیتالی» منتشر نمود كه شامل مدل بلوغ صنعت 4.0 و همچنین «راهنمایی جهت موفقیت دیجیتالی » می باشد (جدول 2). این مدل چهار مرحله و هفت بعد را شامل می‌ شود. مراحل عبارت‌اند از:

– مبتدی در دیجیتال ؛

– دارای یكپارچگی عمودی ؛

– دارای همكاری‌ افقی ؛

– قهرمان دیجیتال .

این مدل سطح بلوغ شركت‌ ها را در هفت بعد شامل «مدل‌ های كسب‌ و كار دیجیتالی و دسترسی مشتری به اطلاعات»، «دیجیتال كردن كل زنجیره محصول و خدمت»، «دیجیتال كردن و یكپارچگی زنجیره‌های ارزش افقی و عمودی»، «داده و تحلیل به‌ عنوان قابلیت اصلی»، «معماری چابك IT»، «قانون‌ پذیری، امنیت، حقوقی و مالیات»، «سازمان، كاركنان و فرهنگ دیجیتال» ارزیابی می‌ كند.

این مدل شركت‌ ها را قادر می‌سازد تا سطح بلوغ صنعت 4.0 خود را ارزیابی كنند و از طریق ابزار خودارزیابی آنلاین، نتایج را ترسیم كنند. در پایان ارزیابی، برای شركت‌ ها یک برنامه عملی فراهم می‌ نماید تا به آنها در رسیدن به سطح بالای بلوغ صنعت 4.0 كمک كند.

ابزار خود ارزیابی آنلاین، به طور مجموع شامل 33 پرسش برای هفت بعد اشاره شده می باشد و همچنین شامل پرسش هایی در زمینه صنعت، منطقه، كشور و درآمد سالانه می باشد. در این پرسش‌ نامه، از طیف پنج‌ نقطه‌ ای لیكرت استفاده می‌ شود. همچنین یک رادار هم در پایان ارزیابی به شركت ارائه می‌ شود.

گام‌هاي اجرايی
گام 1 گام 2 گام 3 گام 4 گام 5 گام 6
نقشه­ راهبرد صنعت 4.0 خود را ترسيم كنيد پروژه‌ های آزمايشی اوليه را ايجاد كنيد قابليت‌ هايی را كه نياز داريد تعريف كنيد در تحليل داده خبره شويد به يک بنگاه ديجيتال تبديل شويد فعالانه براي يک رويكرد اكوسيستمی برنامه‌ ريزی كنيد

جدول 2. راهنمای موفقیت دیجیتالی

3-3. مدل بلوغ بنگاه متصل (2016) [9]

مدل بلوغ بنگاه متصل توسط شركت Rockwell Automation در سال 2014 ایجاد شد. این مدل شامل پنج مرحله و چهار بعد متمركز بر فناوری است. مراحل این مدل به صورت زیر می باشند:

– مرحله 1: ارزیابی ؛

– مرحله 2: شبكه و كنترل‌ های ارتقا یافته و امن ؛

– مرحله 3: سرمایه داده‌ های كاری به‌ گونه تعریف‌ شده و سازمان‌ دهی‌شده ؛

– مرحله 4: ابزارها و روش‌ های تحلیل داده ؛

– مرحله 5: همكاری .

– مرحله ارزیابی در این مدل، جنبه‌ های مختلف شبكه، فناوری‌ های عملیاتی و اطلاعاتی سازمان را از چهار بعد ارزیابی می‌ كنند: «زیر ساخت اطلاعاتی (سخت‌افزار و نرم افزار)»، «كنترل‌ ها و ابزارها (حسگرها، عملگرها، كنترل‌ های موتوری و سوئیچ‌ ها) كه داده‌ ها را تأمین و دریافت می‌ كنند» و «خط‌ مشی‌ های امنیتی (فهم، سازمان‌دهی، اجبار)».

چنین گفته می‌ شود كه اصلی‌ ترین چالش در مرحله ارزیابی، تردیدی است كه برخی ابراز می‌ دارند و آن این كه «چرا باید وقت را صرف مورد سؤال قرار دادن اقداماتی كنیم كه سال‌ ها مورد استفاده قرار گرفته‌ اند».

– در مرحله دوم، بعد از مرحله ارزیابی، سازمان OT/IT تشكیل می‌ شود تا ارتباطی امن و تطبیق‌ پذیر بین عملیات‌ سطح كارخانه و سامانه‌ های كسب‌ و كار بنگاه شكل بگیرد. در این مرحله، ارتقاهای طولانی‌ مدت آغاز می‌ شود و شكاف‌ ها و ضعف‌ های عملیات موجود شناسایی می‌ شوند. در شركت‌ های بزرگ، كنترل‌ ها و شبكه‌ های تاریخ‌ گذشته و همچنین تردیدهای مدیران اجرایی و مهندسانی كه احساس می‌ كنند سامانه‌ های موجود همچنان قابل اتكا هستند، چالش‌ های جدی بر سر راه تحول ایجاد هستند.

– در مرحله سوم، مشخص می‌ شود كه داده‌ های جمع‌ آوری‌ شده از مرحله دوم چگونه مورد پردازش قرار می‌ گیرند و چگونه می‌ توان از این داده‌ ها بهترین برونداد را به دست آورد. تیم سازمان‌ دهی‌ شده برای این كار، اطمینان حاصل می‌ كند كه جریان‌ های كاری جدید، چارت‌ ها و مسؤولیت‌ ها به‌ گونه‌ ای تنظیم می‌ شوند كه زیر بار مخزن داده‌ های سازمانی مدفون نمی‌ شوند.

– در مرحله چهارم، نقطه تمركز به سمت بهبود مستمر از طریق داده‌ ها تغییر می‌كند. تحلیل‌ هایی روی سرمایه داده‌ های كاری انجام می‌ شود، به شركت كمک می‌ كنند تا مهم‌ ترین نقاطی كه اطلاعات بی درنگ مورد نیاز هستند مشخص شود و نسبت به استمرار پروتكل‌ های استاندارد‌ شده با كمک داده‌ ها اطمینان حاصل شود. علاوه بر این، این تحلیل‌ ها اطلاعاتی را درباره مدیریت دارایی‌ ها در اختیار تیم رهبری سازمان قرار می‌ دهند. مهم‌ ترین چالش در مرحله چهارم، استفاده از حجم زیادی از داده‌ های غیر ضروری و همچنین عدم اعتماد به تحلیل‌ هاست.

– در مرحله پنجم، هدف، برقراری همكاری بین شركت و محیط با كمک تحلیل‌ ها و تسهیم داده‌ها ست.

4-3. مدل بلوغ صنعت 4.0 (2016)]10[

شوماخر و همكاران (2016) از 9 بعد و 62 آیتم بلوغ برای ارزیابی سطح بلوغ صنعت 4.0 شركت‌ ها استفاده كردند (جدول 3). بلوغ در پنج سطح سنجش می‌ شود. بر اساس این مدل، ‌شركت‌ های سطح 1 درکی نسبت به مفهوم صنعت 4.0 ندارند و شركت‌ های سطح 5، تمام الزامات صنعت 4.0 را برآورده می‌ كنند.

در این مدل بلوغ، از طیف پنج‌‌ نقطه‌ ای لیكرت استفاده می‌ شود و پرسش‌ ها بسته هستند. بعد از وزن‌ دهی به نتایج، امتیازات محاسبه می‌ شود و سطح بلوغ شركت‌ ها مشخص می‌ شود. برای سنجش میزان بلوغ یك شركت، ‌از فرمول زیر استفاده می‌ شود. در این فرمول، M بلوغ، D بعد، I آیتم، g عامل وزن‌ دهی و n بیانگر تعداد آیتم‌ های بلوغ است.

ابعاد آيتم بلوغ بسيار مطلوب
راهبرد داشتن نقشه­ راه صنعت 4.0؛ منابع در دسترس براي تحقق صنعت 4.0؛ تطبيق‌ پذيري مدل كسب‌ و كار؛ …
رهبري تمايل و آمادگي رهبران؛ روش‌ ها و شايستگی های مديريت؛ وجود هماهنگی مركزی برای صنعت 4.0؛ …
مشتريان استفاده از داده‌ های مشتريان؛ ديجيتالی كردن فروش / خدمات؛ شايستگی های رسانه‌ های ديجيتال مربوط به مشتری؛ …
محصولات شخصی سازی محصولات؛ ديجيتالی كردن محصولات؛ يكپارچگی محصول درون ساير سيستم‌ ها؛ …
عمليات‌ ها تمركز زدايی از فرآیند ها؛ مدل‌ سازی و شبيه‌ سازی؛ عمليات‌ هاي ميان‌ رشته‌ ای؛ همكاری ميان‌ واحدی؛ …
فرهنگ به‌ اشتراک گذاری دانش؛ نوآوری باز و همكاری بين‌ شركتی؛ ارزش ICT در شركت
كاركنان شايستگی های ICT كاركنان؛ گشودگی كاركنان در قبال فناوری‌ های جديد؛ خود مختاری كاركنان
حاكميت قوانين كار برای صنعت 4.0؛ پايداری استاندارد های فناوریک؛ محافظت از مالكيت فكری؛ …
فناوری وجود ICT مدرن؛ استفاده از دستگاه‌ های متحرک؛ استفاده از ارتباطات ماشين به ماشين

جدول 3. ابعاد و آیتم‌‌ های بلوغ مدل بلوغ صنعت 4.0

4. نتیجه گیری

با توجه به بررسی های انجام شده، مدل های بلوغ متناسب با نوع زنجیره ارزش صنایع با یکدیگر متفاوت هستند. بعضی از مدل‌ ها بر صنایع تولیدی تمرکز دارند و برخی دیگر بر قابلیت های IT شرکت ها. آنچه که مهم است کارایی و فلسفه هر مدل در بکارگیری پارامتر های متفاوت است که هر شرکت با توجه به هدف مدل، می تواند سطح بلوغ خود را مشخص نماید.

سؤالی که مطرح می شود این است که چه مدلی به صورت کامل و جامع به چارچوب های اصلی صنعت 4.0 اشاره دارد و به خوبی سطح بلوغ شرکت ها را تعیین می کند؟ سؤالی است که در شماره بعدی این مجله به آن پاسخ داده خواهد شد.

برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!
[کل: 0 میانگین: 0]

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *